Μια ιδιαίτερα φορτισμένη, στοχαστική και ζεστή παρουσίαση βιβλίου πραγματοποιήθηκε στο βιβλιοπωλείο Ιανός, με αφορμή το νέο μυθιστόρημα της Φωτεινής Τσαλίκογλου Ο Ιωσήφ ήρθε μετά. Η βραδιά εξελίχθηκε σε ανοιχτή συζήτηση για το διαγενεακό τραύμα, τη βία μέσα στην οικογένεια και τη δύναμη της λογοτεχνίας να μεταμορφώνει το ψυχικό σκοτάδι σε λόγο.
Η εκδήλωση ξεκίνησε με μια σύντομη εισαγωγή της συγγραφέως, η οποία μίλησε για τις ιδιαιτερότητες του βιβλίου, αναφέροντας ότι πρόκειται για μια λογοτεχνική αφήγηση που βασίζεται σε πραγματική μαρτυρία –την οικογενειακή ιστορία της «Θάλειας»– και καλύπτει δύο αιώνες οικογενειακής και συλλογικής μνήμης, από τον Εμφύλιο μέχρι σήμερα.
Η συγγραφέας μίλησε και την προϊστορία του βιβλίου. Η Θάλεια δεν ήταν «περιστατικό», αλλά πρόσωπο του ευρύτερου οικογενειακού και φιλικού κύκλου της, που την επισκεπτόταν επί χρόνια, σε ένα ιδιότυπο αλλά σαφώς μη θεραπευτικό πλαίσιο: αφηγούνταν τη ζωή της και ηχογραφούσαν χωρίς γραμμική σειρά, όπως ακριβώς δουλεύει η μνήμη.
«Ήξερα ότι είναι μια τρομερή ιστορία. Καθώς όμως ξεδιπλωνόταν, αποκαλύφθηκε σε κάτι πολύ πιο αιχμηρό, δραματικό, σπαρακτικό. Το μεγάλο στοίχημα ήταν τι θα κάνω εγώ με αυτό», σχολίασε μεταξύ άλλων η συγγραφέας, κάνοντας λόγο και για τον τρόπο που η λογοτεχνία μετασχηματίζει τα πραγματικά γεγονότα: «Η γραφή μπορεί να κρατά την ακρότητα, αλλά να της δίνει μια άλλη μορφή».
Παίρνοντας τον λόγο η συγγραφέας Ρέα Γαλανάκη προσέγγισε το βιβλίο ως λογοτεχνικό κείμενο. Μίλησε για ένα μυθιστόρημα που βασίζεται μεν σε μαρτυρία, αλλά την υπερβαίνει, χάρη στην αφηγηματική σύνθεση, το λιτό ύφος και τις μικρές ποιητικές φράσεις. Τόνισε ότι ο χρόνος του βιβλίου δεν είναι πρωτίστως ιστορικός ή πολιτικός, αλλά «εσωτερικευμένος οικογενειακός χρόνος», σημαδεμένος από αυτοκτονίες, απόπειρες, σιωπές και αλλεπάλληλες αποσιωπήσεις.
Ο ψυχίατρος–ψυχαναλυτής Σάββας Σαββόπουλος εστίασε στο τραύμα και τη διαγενεακή του μετάδοση, εξηγώντας πώς ό,τι δεν μπορεί να «θρηνηθεί» και να ειπωθεί μεταβιβάζεται σιωπηρά στην επόμενη γενιά. Επισήμανε ότι στο βιβλίο παρατηρούμε ταυτόχρονα «υπερβολικά πολλή βία» και «υπερβολικά λίγη σεξουαλικότητα»: κάθε φορά που πάει να εμφανιστεί ο ερωτισμός, κάτι τον κόβει ή τον τιμωρεί. Ανέλυσε επίσης τη φιγούρα της «νεκρής μητέρας» –βιολογικά ζωντανής, αλλά ψυχικά βυθισμένης σε ανεπεξέργαστο πένθος– ως κλειδί για να διαβαστεί η σχέση της με τα παιδιά της.
Ο ηθοποιός και σκηνοθέτης Μάνος Καρατζογιάννης και η ηθοποιός Ευγενία Δημητροπούλου καθήλωσαν το κοινό διαβάζοντας επιλεγμένα αποσπάσματα από το βιβλίο.
Μετά το πέρας της συζήτησης και των αναγνώσεων, παλιοί φίλοι και συνάδελφοι της συγγραφέως φώτισαν την παρουσία της προσφυγικής μνήμης στο βιβλίο, ενώ ψυχίατροι της νέας γενιάς έθεσαν τη διάκριση ανάμεσα στη σχιζοφρένεια και τις διαταραχές προσωπικότητας.
Τέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκάλεσε το σχόλιο για την εικόνα στο εξώφυλλο: ένα παλιό επιθανάτιο πορτρέτο παιδιού από έκθεση στη Νέα Υόρκη με τίτλο Securing the Shadow: Posthumous Portraiture in America. Το βλέμμα του παιδιού, που «δεν κοιτά» αλλά διαπερνά, υπήρξε για τη συγγραφέα η πιο πυκνή εικόνα του ήρωα του βιβλίου, του Ιωσήφ.
Η βραδιά στον Ιανό έδειξε πώς ένα βιβλίο μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα ανάμεσα στην κλινική εμπειρία και τη μυθοπλασία, ανάμεσα στο ανείπωτο τραύμα και στις λέξεις που τολμούν να το εκφράσουν.
Eγγραφείτε στο Newsletter των Εκδόσεων Καστανιώτη και
ενημερωθείτε για όλες τις νέες εκδόσεις και προσφορές μας.
