Πολλοί χρήστες πιστεύουν ότι το κινητό τους καταγράφει τις συνομιλίες τους για να στοχεύσει διαφημίσεις. Το ίδρυμα Electronic Frontier Foundation (EFF), σε ανάλυση που δημοσίευσε τον Ιανουάριο του 2025, εξηγεί γιατί κάτι τέτοιο είναι απίθανο: η συνεχής καταγραφή και μετάδοση ήχου θα κατανάλωνε μπαταρία και δεδομένα με τρόπο ανιχνεύσιμο και θα εξέθετε τις εταιρείες σε νομικό κίνδυνο σε δεκάδες δικαιοδοσίες. Το EFF σημειώνει και κάτι πιο απλό: το μικρόφωνο δεν χρειάζεται. Υπάρχει ήδη ένα σύστημα που καταλήγει στα ίδια συμπεράσματα, με μεγαλύτερη ακρίβεια, χωρίς να ακούσει τίποτα.
Το σύστημα ονομάζεται «real-time bidding» (RTB) και καθορίζει σχεδόν κάθε στοχευμένη διαφήμιση που εμφανίζεται στο διαδύκτιο. Σύμφωνα με το EFF, κάθε φορά που ανοίγει μια σελίδα ή εφαρμογή με διαφημίσεις, στέλνεται αυτόματα ένα «αίτημα προσφοράς» (bid request) με στοιχεία του χρήστη (διαφημιστικό αναγνωριστικό, τοποθεσία, IP, δημογραφικά χαρακτηριστικά) σε εταιρείες που διεξάγουν δημοπρασίες διαφημίσεων. Το αίτημα διαβιβάζεται ταυτόχρονα σε χιλιάδες πιθανούς διαφημιζόμενους, οι οποίοι αποφασίζουν σε χιλιοστά του δευτερολέπτου αν θα κάνουν προσφορά.
Το πρόβλημα, όπως καταγράφει το EFF, είναι δομικό: μόνο μία εταιρεία κερδίζει τη δημοπρασία, όλοι όμως οι συμμετέχοντες λαμβάνουν τα δεδομένα του αιτήματος, ανεξάρτητα από το αν κάνουν τελικά προσφορά. Αυτό επιτρέπει σε «data brokers» να συλλέγουν τα λεγόμενα «bidstream data» χωρίς καν να τοποθετούν καμία διαφήμιση.
Τον Δεκέμβριο του 2024, η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Εμπορίου των ΗΠΑ (FTC) προχώρησε στην πρώτη ρυθμιστική της παρέμβαση για κατάχρηση δεδομένων RTB, εναντίον της εταιρείας Mobilewalla. Σύμφωνα με την καταγγελία της FTC, η εταιρεία είχε συλλέξει δεδομένα για πάνω από ένα δισεκατομμύριο άτομα, εντόπιζε συνδικαλιστές και διαδηλωτές, και κατηγοριοποιούσε χρήστες με βάση χαρακτηριστικά όπως η θρησκεία ή ο σεξουαλικός προσανατολισμός.
Η ακρίβεια που φαίνεται «τρομακτική» σε μια στοχευμένη διαφήμιση δεν προκύπτει από ήχο. Προκύπτει από τον συνδυασμό τοποθεσίας, ιστορικού πλοήγησης, εφαρμογών, αγορών και προφίλ εκατομμυρίων χρηστών με παρόμοια χαρακτηριστικά. Το αποτέλεσμα λειτουργεί σαν πρόβλεψη, όχι σαν καταγραφή.
Το φαινόμενο αυτό, η μετατροπή της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε πρώτη ύλη προς πρόβλεψη και πώληση, είναι το αντικείμενο του βιβλίου της Σοσάνα Ζούμποφ Η εποχή του κατασκοπευτικού καπιταλισμού (μετάφραση Γιώργος Μπέτσος). Η Ζούμποφ, ομότιμη καθηγήτρια στο Harvard Business School, περιγράφει στο βιβλίο, που κυκλοφόρησε στα αγγλικά το 2019, πώς η εξόρυξη συμπεριφορικών δεδομένων εξελίχθηκε σε νέα οικονομική λογική, με αγορές όπου η πρόβλεψη της ανθρώπινης συμπεριφοράς αποτελεί το ίδιο το προϊόν προς πώληση.
Το βιβλίο έχει αποσπάσει κριτικές από τη Zadie Smith, η οποία το χαρακτήρισε «το Κεφάλαιο αυτής της γενιάς», και τη Naomi Klein, η οποία το περιέγραψε ως ανάγνωση απαραίτητη «ως πράξη αυτοάμυνας στην ψηφιακή εποχή».
Eγγραφείτε στο Newsletter των Εκδόσεων Καστανιώτη και
ενημερωθείτε για όλες τις νέες εκδόσεις και προσφορές μας.
