Οι πρόσφατες ειδήσεις από τις ΗΠΑ, με τις μαζικές δίκες εναντίον των τεχνολογικών κολοσσών και τη συζήτηση για καθολικές απαγορεύσεις των κοινωνικών δικτύων στους ανηλίκους, δεν αποτελούν κεραυνό εν αιθρία. Για όσους έχουν διαβάσει το δοκίμιο του Μπρυνό Πατινό Ο πολιτισμός του χρυσόψαρου – Μικρή πραγματεία για την αγορά της προσοχής, οι εξελίξεις αυτές συνιστούν αναπόφευκτη κατάληξη ενός μοντέλου που ο συγγραφέας αποκαλεί «ψηφιακή εθελοδουλεία». Στο συγκεκριμένο βιβλίο ο Πατινό αποκαλύπτει μια σοκαριστική αλήθεια: Η διάρκεια προσοχής της γενιάς των millennials, και ακόμα περισσότερο των νεότερων, έχει μειωθεί στα εννέα μόλις δευτερόλεπτα, δηλαδή η ανθρώπινη συγκέντρωση υπολείπεται πλέον κατά ένα δευτερόλεπτο της μνήμης του χρυσόψαρου. Η συρρίκωση του χρόνου συγκέντρωσης είναι αποτέλεσμα μιας οικονομίας που «κυνηγά» τον χρόνο μας για να τον πουλήσει σε διαφημιστές.
Οι δίκες που διεξάγονται σήμερα στις ΗΠΑ επικεντρώνονται στην εθιστικότητα των πλατφορμών, ένα ζήτημα που ο Πατινό αναλύει σε βάθος εξηγώντας πώς οι εφαρμογές χρησιμοποιούν τεχνικές «brain hacking» εμπνευσμένες από τη βιομηχανία των τυχερών παιχνιδιών. Όπως το ποντίκι στα περίφημα πειράματα του Σκίνερ πατούσε μανιωδώς ένα κουμπί για τροφή, έτσι και οι χρήστες –και κυρίως τα παιδιά– ανανεώνουν το feed αναζητώντας μια δόση ντοπαμίνης από ένα like ή μια ειδοποίηση. Αυτή η «τυχαία ανταμοιβή» δημιουργεί έναν ισχυρό εξαρτησιογόνο μηχανισμό στον οποίο οι ανήλικοι είναι εξαιρετικά ευάλωτοι, καθώς η προεγκεφαλική τους ζώνη, που ευθύνεται για τον έλεγχο των παρορμήσεων, δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί πλήρως.
Παρόλο που το διαδίκτυο ξεκίνησε ως μεγάλη υπόσχεση για ελεύθερη γνώση και διευρυμένη δημοκρατία, σταδιακά μετατράπηκε σε σύστημα που απομυζά τις υπάρξεις μας. Ο Πατινό παραθέτει περιπτώσεις νέων ανθρώπων που νιώθουν ότι τα κοινωνικά δίκτυα τους έχουν «κλέψει τη ζωή». Επίσης παρουσιάζει έρευνες που δείχνουν ότι η πνευματική υγεία αρχίζει να απειλείται σοβαρά μετά από τριάντα λεπτά καθημερινής έκθεσης στις πλατφόρμες, σε μια εποχή μάλιστα που οι νέοι –σύμφωνα με τις στατιστικές– αφιερώνουν κατά μέσο όρο οκτώ ώρες τη μέρα μπροστά σε μια οθόνη. Αυτή η δυσαναλογία καθιστά πλέον σαφές ότι η αυτορρύθμιση των εταιρειών είναι ένας μύθος και η νομική παρέμβαση φαντάζει ως η μόνη λύση.
