Τι μπορεί να συμβεί σε μια εβδομηντάχρονη γυναίκα όταν υποκύψει στη γοητεία των τυπωμένων σελίδων και όταν με πάθος ζηλωτή αποφασίσει να σκάψει τον εαυτό της με τη βοήθεια των βιβλίων; Ο Ισπανός συγγραφέας Πάμπλο Γκουτιέρεθ στο βιβλίο του «Τα ανατρεπτικά βιβλία» (Εκδόσεις Καστανιώτη) δεν γράφει μόνο για την ηρωίδα του, Ρέμε, αλλά και για τη χώρα του, όπως αυτή προέκυψε αμέσως μετά την πτώση του φρανκικού καθεστώτος. Μιλώντας στην «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ του Τύπου» κάνει μια συνολική αποτίμηση της ανάγκης του ανθρώπου να δηλώσει την αυταξία του (συναισθηματική, πολιτική, κοινωνική και ερωτική), ειδικά αν είναι καταδικασμένος να ζει στο περιθώριο. Εντέλει, αυτό που μένει, πέραν των λοιπών συνδηλώσεων του βιβλίου, είναι η ιαματική δύναμη της λογοτεχνίας. Μπορεί να μην θεραπεύει πληγές, αλλά τουλάχιστον τις κάνει πιο ανεκτές.
Συμφωνώ, αν και πρόθεσή μου δεν ήταν να γράψω ένα ιστορικό βιβλίο, και δεν είναι τέτοιο. Μιλάω για ό,τι συνέβη μεταπολεμικά και για το πώς χτίστηκαν οι οικισμοί στα περίχωρα των πόλεων. Κάπως έπρεπε να στεγαστεί όλος αυτός ο κόσμος.
Ναι, είναι κοινωνικό-πολιτικό. Θα έλεγα πως είναι του «δρόμου και της γειτονιάς». Ο βασικός χαρακτήρας έχει στοιχεία από πολλούς ανθρώπους, είναι μια αρχετυπική φυσιογνωμία. Προσπάθησα να ενθέσω θεατρικά στοιχεία στη δομή του μυθιστορήματος. Γι’ αυτό και υπάρχει αυτή η λεπτομέρεια στην αποτύπωση και τη διαδοχή των εικόνων.
Ναι, αυτό ήθελα να κάνω. Τα προάστια έχουν τη δική τους ταυτότητα και ήθελα με αυτό τον τρόπο να τρομάξω, όπως λέει και η ισπανίδα εκδότριά μου, τον κόσμο για την αστικοποίηση. Δεν μιλάω ανοιχτά για τον Εμφύλιο Πόλεμο, αλλά φυσικά και υπάρχει μέσα στο βιβλίο. Το «μετάλλιό» μου είναι ότι πολλοί αναγνώστες μου είπαν ότι μιλούσα και για την πόλη τους, από τη στιγμή που δεν αναφέρω τον ακριβή τόπο που εξελίσσεται η ιστορία.
Όταν τελειώσει ένας εμφύλιος πόλεμος αναγκάζεσαι να συμβιώσεις με τον πρώην εχθρό σου. Ο ισπανικός εμφύλιος έχει γίνει πολλάκις θέμα στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο. Υπήρξαν πολλές εκτελέσεις και τιμωρίες. Ποτέ δεν θα μάθουμε πόσοι σκοτώθηκαν και φυσικά δεν μπήκαν όλοι οι πραξικοπηματίες στη φυλακή. Εν συνεχεία προέκυψε το ζήτημα της στέγασης και έτσι άρχισαν να φτιάχνονται αυτές οι εργατικές συνοικίες στα περίχωρα των πόλεων.
Το κάνω συχνά στα βιβλία μου. Δεν βάζω ονόματα και όπου το κάνω προσπαθώ να «παίξω» με αυτά. Να δηλώσω κάτι με το όνομά τους. Πρόκειται για κόλπα που σίγουρα τα καταλαβαίνει ο αναγνώστης που διαβάζει εντατικά με το μολύβι και κρατά σημειώσεις. Η Ρέμε, η ηρωίδα μου, είναι η αρχετυπική μορφή γυναίκας στο νότο της Ισπανίας.
Η Ρέμε είναι μια τρελή, ένας θηλυκός Δον Κιχώτης. Θέλει να ζήσει σε μιαν άλλη εποχή, με ηθικό κώδικα που παραπέμπει στον Μεσαίωνα. Και όταν αλλάζει αρχίζει να βλέπει με άλλο μάτι της γειτόνισσές της και να την ενοχλούν πολλά πράγματα, όπως τα Καγιέν που κυκλοφορούν στο δρόμο. Αν και δέχεται την κοινωνική καταπίεση δεν αποδέχεται την εισβολή στον προσωπικό της χώρο και εξεγείρεται. Ως άλλος Δον Κιχώτης, όμως, αναζητεί έναν εχθρό και τον βρίσκει στο πρόσωπο ενός δημοτικού υπαλλήλου και στο τέλος επαναστατεί…
Υπάρχει από την εποχή του Θερβάντες και του Ραμπελαί αυτό το στοιχείο. Ας μην ξεχνάμε το πικαρέσκο που κατάφερε να ενώσει αυτά τα δύο αντίθετα δεδομένα.
Εμείς στην Ισπανία έχουμε τον Δον Κιχώτη που ενώ είναι τρελός είναι συμπαθητικός. Μπορεί να μην βλέπει τον πραγματικό κόσμο, αλλά έχει μια ιδιαίτερη καθαρότητα στη ματιά του. Όταν τον κατηγορούν ως τρελό εκείνος απαντάει πως «ξέρω τι πιστεύω». Αυτό ισχύει και με την ηρωίδα μου.
Στην ερώτηση αν θα έγραφε για τη σημερινή κρίση απάντησε ο Πάμπλο Γκουτιέρεθ: «Το έκανα στο προηγούμενο βιβλίο μου (σ.σ. με τον τίτλο Δημοκρατία) που είχε να κάνει με την κατάρρευση της Lehman Brothers. Από την άλλη μας αφορά άμεσα ο λαϊκισμός και το πώς απλώνεται παντού. Στην Ελλάδα, την Ισπανία, τη Γαλλία. Βλέπετε τι γίνεται με την Λεπέν και τον Τραμπ. Είναι φανερή πλέον η χειραγώγηση των μαζών ειδικά εκείνων των ανθρώπων που δεν έχουν συνείδηση του εαυτού τους. Νιώθω απόλυτα συνδεδεμένος με τα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα των καιρών μας και κατανοώ γιατί στο Νότο της Ευρώπης γράφονται τέτοια μυθιστορήματα».
*Η συνέντευξη του Πάμπλο Γκουτιέρεθ στον Διονύση Μαρίνο, με αφορμή την έκδοση του μυθιστορήματός του «Τα ανατρεπτικά βιβλία» (μτφρ. Κλαίτη Σωτηριάδου), δημοσιεύθηκε στην έντυπη έκδοση της εφημερίδας «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ του Τύπου» (15/ 06/ 17).
Eγγραφείτε στο Newsletter των Εκδόσεων Καστανιώτη και
ενημερωθείτε για όλες τις νέες εκδόσεις και προσφορές μας.
