Σκοτεινός καθρέφτης
Το εικοσιτετράωρο της καθημερινότητάς μας; Μια κόλαση περισπασμού. Περνάμε ώρες ολόκληρες μπροστά σε οθόνες, με συνεχείς ειδοποιήσεις, ατέλειωτα μηνύματα, αιτήματα, πληροφορίες, ανεξακρίβωτες ειδήσεις, φωτογραφίες, βίντεο. Οι συσκευές που κρατάμε μάς καλούν, μας καταδιώκουν, μας κατέχουν. Έχουμε άραγε μετατραπεί σε χρυσόψαρα, στερούμενοι κάθε δυνατότητα να ζήσουμε διαφορετικά, ανίκανοι να σκεφτούμε ή να ελπίσουμε, δεσμώτες της απόλυτης διαφάνειας, βυθισμένοι στον ωκεανό του Ίντερνετ και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, υποκείμενοι στον έλεγχο των αλγόριθμων; Η εξέλιξη αυτή δεν είχε προβλεφθεί ακριβώς. Ωστόσο, με αταλάντευτη αποφασιστικότητα, οι νέες αυτοκρατορίες οικοδόμησαν ένα μοντέλο ψηφιακής εθελοδουλείας, χωρίς μέτρα προφύλαξης και χωρίς στρατηγικές πρόληψης. Στον πυρήνα τούτης της εξέλιξης δεν βρίσκεται κάποιος τεχνολογικός ντετερμινισμός αλλά ένα πρόγραμμα που σηματοδοτεί τη μετάβαση σε μια νέα μορφή καπιταλισμού. Αυτή είναι η οικονομία της προσοχής, η οικονομία των εννέα δευτερολέπτων, η οποία επιχειρεί να αυξήσει την παραγωγικότητα του χρόνου ώστε να εξαγάγει από αυτόν ακόμη περισσότερη αξία. Ο χρόνος, λοιπόν, παρατείνεται διά της συμπίεσής του, έχει γίνει ένα ατέρμονο τώρα. Η επιτάχυνση έχει αντικαταστήσει τη συνήθεια με την προσοχή και την ικανοποίηση με τον εθισμό. Ήρθε ο καιρός να στοχαστούμε έξω από τη γυάλα μας.
Η οικονομία της προσοχής καταλύει, λίγο-λίγο, όλα τα σημεία αναφοράς μας: τη σχέση μας με τα μέσα ενημέρωσης, με τον δημόσιο χώρο, με τη γνώση, με την αλήθεια, με την πληροφορία. Δεν υπάρχει τίποτα που να της ξεφεύγει... Η απορρύθμιση της πληροφόρησης, οι «ψευδείς ειδήσεις», η υστερία της δημόσιας συζήτησης και η γενικευμένη καχυποψία δεν συνιστούν προϊόντα ενός τεχνολογικού ντετερμινισμού ούτε απορρέουν από την απώλεια των πολιτισμικών σημείων αναφοράς των ανθρώπινων κοινοτήτων. Η κατάρρευση της πληροφόρησης είναι η κύρια συνέπεια του οικονομικού καθεστώτος που επιλέχθηκε από τους μεγιστάνες του Ίντερνετ. Η οικονομία της προσοχής σφυρηλατεί την κοινωνία της πληροφοριακής και δημοκρατικής ατονίας. Σβήνει τα φιλοσοφικά φώτα προς όφελος των ψηφιακών σημάτων. Πρόκειται όμως για μια οικονομική τάξη, και όπως κάθε τάξη επιδέχεται αντιπαράθεση και βελτίωση. Δεν είναι ταυτόσημη ούτε με την ψηφιακή κοινωνία ούτε με την ανάπτυξη της οικονομίας των δεδομένων. Ήγγικεν η ώρα του αγώνα, όχι για την απόρριψη του ψηφιακού πολιτισμού αλλά για τον μετασχηματισμό του και για την επανεύρεση του ανθρωπιστικού ιδεώδους που εμψύχωνε τους πρώτους ουτοπιστές της ψηφιακής εκκόλαψης.
Μ. Π.
Οι προκλήσεις που θέτει στην ανθρωπότητα το ψηφιακό μέλλον, η πρώτη λεπτομερής ανάλυση μιας καινοφανούς μορφής εξουσίας, του «κατασκοπευτικού καπιταλισμού», και η εκστρατεία των ισχυρών εταιρειών να προβλέψουν και να ελέγξουν τη συμπεριφορά μας.
Σε αυτό το αριστοτεχνικό έργο, καρπό πρωτοποριακής σκέψης και έρευνας, η Σοσάνα Ζούμποφ καταθέτει μια διορατική και αφυπνιστική ματιά στο φαινόμενο που η ίδια αποκαλεί «κατασκοπευτικό καπιταλισμό». Το διακύβευμα είναι εξαιρετικά κρίσιμο: Στον 21ο αιώνα μια παγκόσμια αρχιτεκτονική συμπεριφορικής τροποποίησης απειλεί να αλλοιώσει την ανθρώπινη φύση με τον ίδιο τρόπο που κατά τον προηγούμενο αιώνα ο βιομηχανικός καπιταλισμός αλλοίωσε το φυσικό περιβάλλον. Η συγγραφέας περιγράφει γλαφυρά τον αντίκτυπο του κατασκοπευτικού καπιταλισμού καθώς αυτός προελαύνει από τη Σίλικον Βάλεϊ και διεισδύει σε κάθε πτυχή του οικονομικού τομέα. Νέες δυσοίωνες «αγορές συμπεριφορικής έκβασης» γίνονται σημεία συσσώρευσης ανυπολόγιστου πλούτου και εξουσίας. Στους κόλπους τους, προβλέψεις που αφορούν τη συμπεριφορά μας καθίστανται αντικείμενο αγοραπωλησίας ενώ η παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών εντάσσεται στα νέα «μέσα συμπεριφορικής τροποποίησης».
Η απειλή έχει πλέον μετατοπιστεί από τον Μεγάλο Αδερφό του ολοκληρωτικού κράτους σε μια διάχυτη ψηφιακή αρχιτεκτονική: σε έναν «Μεγάλο Αλλότριο» που δρα με γνώμονα τα συμφέροντα του κατασκοπευτικού κεφαλαίου. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια πρωτοφανή μορφή εξουσίας η οποία διακρίνεται από τη συσσώρευση γνώσης και λειτουργεί εκτός δικαιοδοσίας της δημοκρατικής εποπτείας. Η ανάλυση της Σοσάνα Ζούμποφ, διεξοδική και συγκινητική, εκθέτει τις απειλές που αντιμετωπίζει η κοινωνία του σήμερα: Το φάσμα ενός απόλυτα διασυνδεδεμένου, ελεγχόμενου «μεθοδευτικού χώρου», ο οποίος αποπλανά υποσχόμενος βέβαια εν-δεχόμενα και μεγιστοποίηση του κέρδους – και όλα αυτά, εις βάρος της δημοκρατίας, της ελευθερίας και του μέλλοντος της ανθρώπινης φύσης. Έχοντας συναντήσει ελάχιστη αντίσταση από τον νόμο ή τους πολίτες, ο κατασκοπευτικός καπιταλισμός βρίσκεται στο μεταίχμιο της κυριαρχίας του στο κοινωνικό σύστημα, έτοιμος να διαμορφώσει το ψηφιακό μέλλον – αν του το επιτρέψουμε.
«Αν το μέτρο της σπουδαιότητας ενός βιβλίου είναι η ευκρίνεια με την οποία περιγράφει τον κόσμο μας, καθώς και η δυναμική του ώστε να επιφέρει αλλαγή σε αυτόν, τότε, κατά την άποψή μου, αυτό το βιβλίο είναι με διαφορά το σημαντικότερο που έχει εκδοθεί στον αιώνα που διανύουμε. Η Ζούμποφ αγωνιά ενόψει του πιο εκτεταμένου εγχειρήματος καπιταλιστικού αποικισμού στην ιστορία, μόνο που τούτη τη φορά ο αποικισμός αφορά το μυαλό μας, τη συμπεριφορά μας, την ελεύθερη βούλησή μας, τον ίδιο μας τον εαυτό. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με ένα βιβλίο κατά της τεχνολογίας, αλλά με ένα βιβλίο κατά του ανεξέλεγκτου καπιταλισμού, βαθύτατα, αταλάντευτα μαχητικό. Χωρίς υπερβολή, πρόκειται για Το Κεφάλαιο αυτής της γενιάς».
Zadie Smith
«Από την πρώτη κιόλας σελίδα καταλήφθηκα από την ακατανίκητη ανάγκη να πω ότι αυτό το βιβλίο πρέπει να το διαβάσουμε όλοι ως πράξη αυτοάμυνας στην ψηφιακή εποχή. Η Ζούμποφ, με εκπληκτική διαύγεια και ηθικό σθένος, όχι μόνο καταδεικνύει πώς ο εγκέφαλός μας έχει μετατραπεί σε δεξαμενή εξόρυξης δεδομένων, αλλά και πόσο ραγδαία και ριζικά μεταβάλλεται κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας. Έχουμε αργήσει, έχουμε χάσει ήδη πολλά, πλην όμως, όπως προκύπτει από αυτές τις επιτακτικές σελίδες, υπάρχει ακόμη ελπίδα για χειραφέτηση».
Naomi Klein
«Ευφυέστατο και απολύτως ουσιαστικό. Η Σοσάνα Ζούμποφ εκθέτει την πιο επικίνδυνη μετάβαση του καπιταλισμού με συγκλονιστική σαφήνεια: πρόκειται για τη νέα οικονομική τάξη του κατασκοπευτικού καπιταλισμού, ενός συστήματος βασισμένου στις ακραίες ανισότητες σε επίπεδο εξουσίας και γνώσης. Η διεξοδική της ανάλυση αναδεικνύει τους πρωτοφανείς κινδύνους που αυτός ο τύπος ασύδοτου καπιταλισμού εγκυμονεί για την ανθρώπινη αυτονομία, την κοινωνική αλληλεγγύη και τη δημοκρατία. Πρόκειται για ένα αριστούργημα σπάνιας στοχαστικής τόλμης, έξοχα γραμμένο και βαθιά επίκαιρο».
Robert B. Reich
Όταν η Μπρίτανι Κάιζερ άρχισε να εργάζεται στην Cambridge Analytica –τη βρετανική συμβουλευτική εταιρεία που ίδρυσε ο Ρόμπερτ Μέρσερ, συντηρητικός δισεκατομμυριούχος και ευεργέτης του Ντόναλντ Τραμπ–, ήταν μια νεαρή επαγγελματίας η οποία συνέχιζε τις ιδεαλιστικές σπουδές της πάνω στα ανθρώπινα δικαιώματα και στις διεθνείς σχέσεις. Έχοντας ήδη συμμετάσχει στην προεκλογική εκστρατεία του Μπαράκ Ομπάμα το 2008, η ίδια φιλοδοξούσε να αξιοποιήσει τα ψηφιακά δεδομένα με σκοπό το κοινό καλό. Όμως η εμπειρία που είχε από την Cambridge Analytica της άνοιξε τα μάτια μπροστά στους ανυπολόγιστους κινδύνους που επιφυλάσσει αυτός ο αρρύθμιστος οικονομικός κλάδος για την ιδιωτική ζωή και τη δημοκρατία. Το Στο στόχαστρο είναι το χρονικό μιας δραματικής και σκανδαλώδους ιστορίας, η άνοδος και η πτώση της συγκεκριμένης εταιρείας όπως τη βίωσε η συγγραφέας από πρώτο χέρι. Με το βιβλίο της αποκαλύπτει πώς η χαλαρή πολιτική προστασίας του Facebook καθώς και η τρομερή έλλειψη εθνικών νομοθετικών ρυθμίσεων επέτρεψαν τη χειραγώγηση των ψηφοφόρων τόσο στη Μεγάλη Βρετανία όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες, εκεί όπου τα προσωπικά δεδομένα μετατράπηκαν σε όπλο για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων και ρατσιστικών μηνυμάτων, τόσο κατά τη διάρκεια του δημοψηφίσματος για το Brexit όσο και στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2016.
Σε αυτό το εκρηκτικό αφήγημα μια πολιτική σύμβουλος και μάρτυρας δημοσίου συμφέροντος καταθέτει την ανατριχιαστική αλήθεια για τις εταιρείες δεδομένων, αξίας πολλών δισεκατομμυρίων, οι οποίες πλουτίζουν καταχρώμενες πληροφορίες προσωπικού χαρακτήρα των πολιτών. Η Μπρίτανι Κάιζερ ξεσκεπάζει τον τρόπο με τον οποίο η Cambridge Analytica εκμεταλλεύτηκε τα νομικά κενά του δικαίου περί προστασίας της ιδιωτικής ζωής προκειμένου να εξασφαλίσει την πρώτη εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ το 2016 και εξηγεί πώς η ίδια ιστορία θα μπορούσε εύκολα να επαναληφθεί στις αμερικανικές προεδρικές εκλογές του 2020. Το βιβλίο της περιλαμβάνει αναρίθμητες αποκαλύψεις και ιστορίες που βλέπουν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας. Μέσα από την καταγραφή αυτών των γεγονότων, η ίδια επιχειρηματολογεί υπέρ της ανάγκης να επιβληθούν περισσότεροι περιορισμοί στη χρήση των προσωπικών δεδομένων, υποστηρίζοντας ότι ο νομικός έλεγχος των εταιρειών οι οποίες τα επεξεξεργάζονται δεν είναι μονάχα δικαιολογημένος, αλλά και απαραίτητος για τη μακροπρόθεσμη ακεραιότητα των δημοκρατικών θεσμών.
«Σπάνια περίπτωση βιβλίου. Σημαντικό και συγχρόνως καθηλωτικό».
The Washington Post
«Συναρπαστικό και αποκαλυπτικό... Το βιβλίο αυτό θα έπρεπε να αποτελεί απαραίτητο ανάγνωσμα για όλους».
Publishers Weekly
Η πανδημία αποτέλεσε τον καταλύτη και τον επιταχυντή για την επιβολή και την επικράτηση μιας σειράς πρακτικών, περιορισμών και συμπεριφορών, που δεν ήταν άγνωστες στις τεχνολογικά αναπτυγμένες κοινωνίες της ύστερης νεωτερικότητας. Η 4η Βιομηχανική Επανάσταση, η τεχνητή νοημοσύνη και ο ψηφιακός μετασχηματισμός της οικονομίας, το Διαδίκτυο και η κουλτούρα του, η τηλεργασία και οι ευέλικτες μορφές απασχόλησης, οι κοινωνίες της επιτήρησης, οι βιοϊατρικοί πειραματισμοί, οι μεταμορφώσεις του δημόσιου χώρου, οι ψηφιακές ανισότητες, η υποχώρηση επιμέρους δικαιωμάτων και οι περιβαλλοντικές διακινδυνεύσεις έχουν απασχολήσει τον δημόσιο διάλογο από τα τέλη του 20ού αιώνα. Ποιος είναι, λοιπόν, ο «θαυμαστός καινούργιος κόσμος» που αναδύθηκε με την πανδημία;
Το νέο βιοπολιτικό παράδειγμα που αναδύεται είναι κατασκευασμένο από υλικά που προϋπήρχαν. Η βιοπολιτική πειθάρχηση του κράτους πρόληψης, η εξάπλωση των τεχνολογιών επιτήρησης, η απορρύθμιση των συνθηκών απασχόλησης, η τεχνοκρατική στροφή της μεταδημοκρατίας, η απονεύρωση του κοινωνικού κράτους, η άνοδος του δεξιού λαϊκισμού και ο εικονιστικός κόσμος της διαδικτυακής χειραγώγησης ήταν ήδη εδώ. Με την πανδημία το πρόσωπο του νέου Λεβιάθαν αποκαλύπτεται και από αόρατος γίνεται πλέον ορατός.
Ο Φίμα είναι πενήντα τεσσάρων ετών, διαζευγμένος δύο φορές και εργάζεται ως υπάλληλος υποδοχής σε μια γυναικολογική κλινική. Είναι επίσης γιος ενός αυτοδημιούργητου εργοστασιάρχη καλλυντικών αλλά, παρά τις λαμπρές πανεπιστημιακές του σπουδές, εξακολουθεί να τον στηρίζει οικονομικά ο ηλικιωμένος πατέρας του. Ο Φίμα ζει στην Ιερουσαλήμ, νιώθει ωστόσο ότι θα έπρεπε να βρίσκεται αλλού. Έχει στο ενεργητικό του διάφορους μυστήριους ερωτικούς δεσμούς, άπειρες φαεινές ιδέες και μια πολλά υποσχόμενη ποιητική συλλογή. Αναρωτιέται ποιος είναι ο σκοπός του κόσμου και γιατί η χώρα του έχει πάρει τον λάθος δρόμο. Τον διακατέχει η ακόρεστη λαχτάρα για κάτι το άπιαστο και η μόνιμη επιθυμία να γυρίσει σελίδα. Να όμως που τώρα, στη διάρκεια ενός μουντού χειμωνιάτικου πρωινού, τον βλέπουμε σε ένα καταθλιπτικό διαμέρισμα να επιδίδεται σε μια ταπεινωτική μάχη, πασχίζοντας να ξεσκαλώσει το πουκάμισό του από το φερμουάρ του παντελονιού του. Με τρόπο συναρπαστικό και στιβαρό, ο Άμος Οζ πλάθει έναν μοναχικό και απρόβλεπτο αντιήρωα, έναν συνδυασμό προφήτη και κλόουν σε διαρκή αναζήτηση, πανέτοιμο ανά πάσα στιγμή για τη συντροφιά μιας γυναίκας, κάποια αποκάλυψη ή την ίδια τη σωτηρία.
«Από τους πλέον αλησμόνητους ήρωες που δημιούργησε ποτέ ο Άμος Οζ. Ο πρωταγωνιστής, ο Φίμα, αποτελεί μια λογοτεχνική διασταύρωση του Θείου Βάνια του Αντόν Τσέχοφ με τον Λέοπολντ Μπλουμ [στον Οδυσσέα] του Τζέιμς Τζόις».
The Washington Post
«Ένα εκπληκτικό μυθιστόρημα. Έχει μια ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα και αναδίδει κάτι μεθυστικό».
The New Yorker
«Η Τρίτη κατάσταση κυκλοφόρησε στο Ισραήλ το 1991, είκοσι τρία χρόνια πριν από τον Ιούδα, το κύκνειο άσμα του Άμος Οζ, και το ενδιαφέρον είναι ότι έχει πολλά κοινά σημεία με το έργο που μαζί με το Ιστορία αγάπης και σκότους θεωρείται από τα αριστουργήματά του».
Από το επίμετρο της Μάγκυς Κοέν
Τον χειμώνα η όμορφη Κοιλάδα του Κλότζκο μετατρέπεται σε ένα μέρος αρκετά ερημικό και μάλλον αφιλόξενο. Μεταξύ των λιγοστών κατοίκων που παραμένουν εκεί είναι η Γιανίνα Ντουσέικο, λάτρης της αστρολογίας, η οποία στον ελεύθερο χρόνο της προσέχει τα σπίτια των απόντων γειτόνων και μεταφράζει ποιήματα του Μπλέικ. Κάπως έτσι γεμίζει τις μέρες της αυτή η ώριμη και μοναχική γυναίκα. Από τους άλλους, πάλι, η ίδια θεωρείται ιδιότροπη και εκκεντρική, αν όχι τρελή, επειδή ακριβώς προτιμά την παρέα των ζώων παρά των ανθρώπων. Ώσπου κάποια στιγμή η γαλήνη του τόπου διαταράσσεται, γίνεται ένας
φόνος. Δεν πρόκειται για μεμονωμένο περιστατικό. Τα πτώματα αυξάνονται και τα θύματα είναι κυνηγοί. Τι συμβαίνει; Η Γιανίνα κάτι υποψιάζεται και αναλαμβάνει να διερευνήσει την υπόθεση. Ακολουθεί όμως τα σωστά ίχνη; Η βραβευμένη με το Νόμπελ Λογοτεχνίας Όλγκα Τοκάρτσουκ αφηγείται μια αντισυμβατική ιστορία μυστηρίου και αγωνίας με γρήγορο ρυθμό και παιγνιώδη διάθεση. Δημιουργεί ένα υπαρξιακό θρίλερ, με κοινωνικό και πολιτικό ορίζοντα, που προσλαμβάνει ωστόσο φιλοσοφικές και μεταφυσικές διαστάσεις. Ένα ακατάτακτο και απολαυστικό μυθιστόρημα για την αξία της ενσυναίσθησης.
«Μια σπουδαία συγγραφέας».
Σβετλάνα Αλεξίεβιτς
«Εντυπωσιακό. Αυτό το βιβλίο της Όλγκα Τοκάρτσουκ είναι διασκεδαστικό και ζωηρό αλλά συγχρόνως δυσοίωνο και ανατριχιαστικό, εγείροντας ορισμένα πολύ σοβαρά ερωτήματα για την ανθρώπινη συμπεριφορά. Τον πιο ειλικρινή θαυμασμό μου για το εξαίρετο έργο της».
Άννυ Πρου
«Ένα καταπληκτικό αμάλγαμα θρίλερ, κωμωδίας και πολιτικής πραγματείας, γραμμένο από μια γυναίκα η οποία συνδυάζει μια ασυνήθιστη νοημοσύνη με μια αναρχική ευαισθησία».
The Guardian
«Τα κείμενά της διαρκώς αποκαλύπτουν απρόβλεπτα θαύματα και άλλες τόσες εκπλήξεις. Δεν υπάρχει είδος λογοτεχνικό που να μην μπορεί να το ανατρέψει. Το μυθιστόρημα Οδήγησε το αλέτρι σου πάνω από τα οστά των νεκρών θα σας κάνει να θέλετε διαβάσετε οτιδήποτε έχει γράψει η Όλγκα Τοκάρτσουκ».
Financial Times
Σ’ αυτό το μυθιστόρημα αναζητώ ποιοι υπήρξαν οι «γνωστοί-άγνωστοι» γονείς μου – όπως συνήθως είναι οι γονείς. Τι διαμόρφωσε τον Εμμανουήλ και την Αικατερίνη πριν παντρευτούν, πριν τους γνωρίσω, πριν συγκρουστούμε με σφοδρότητα, πριν συμφιλιωθούμε αργότερα. Από πού άντλησαν εκείνο το φορτίο πολιτισμών, νοοτροπιών, συμπεριφορών, ακόμη και ιστορικής οπτικής, που μοιραία μου κληροδότησαν.
Αναζήτηση επιτρεπτή, αν όχι και απαραίτητη στην ώριμη ηλικία ενός παιδιού, ενός συγγραφέα – όπως είναι πλέον η δική μου. Παραδόξως, μόνο τώρα αφέθηκαν σε εξομολογήσεις τα κατάλοιπα των νεκρών γονέων, μόνο τώρα αποκρίθηκαν στις ερωτήσεις μου οι παλιές μαυρόασπρες φωτογραφίες τους. Η μνήμη μουανακάλεσε πιο εύκολα τις οικογενειακές προφορικές εξιστορήσεις, που τόσο πολύ διαφέρουν από στόμα σε στόμα, απόάντρα σε γυναίκα, από δωμάτιο σε δωμάτιο, από εποχή σε εποχή. Βρέθηκα στους τόπους, όπου σε ποικίλουςχρόνους και σε καιρούς δύσκολους είχαν ζήσει: ιστορικά χωριά της Κρήτης, προπολεμική Βιέννη και Μπορντό, Αθήνα, Ηράκλειο κι άλλους ακόμη. Τόπους-σκηνικά, αφού ανέκαθεν η οικογένεια είναι ο βαθύς εκρηκτικός πυρήνας κάθε δράματος στη ζωή, στην τέχνη.
Σ’ αυτά τα παραμύθια που δεν είναι παραμύθια αμφισβητώ, επινοώ, κατανοώ, εικάζω, σαρκάζω, και μάλλον συγχωρώ. Στο κάτω-κάτω οι γονείς είναι ο ένας μόνο από τους πολλούς καθρέφτες της αυτογνωσίας μας, ίσως ο πιο σκληρός αλλά και τρυφερός καθρέφτης.
Το βρόμικο κόλπο, να ξεχάσεις μόνον τα άσχημα αλλά να θυμάσαι τα ωραία, δεν πετυχαίνει, η μνήμη διεκδικεί τα νόμιμα, δηλαδή όλα ή τίποτε, δηλαδή ας μείνει κάποιος να θυμάται, να θυμάται και τα ψιλά γράμματα. Υπάρχουν κάμποσα που αλίμονο αν τα θάψει κι αυτά ο νους, δεν πρόκειται για φανταχτερά ενσταντανέ και σκατοπασαλειμμένες αναμνήσεις, πρόκειται για άυλα τιμαλφή. Ευτυχώς ο εγκέφαλος του Μιχάλη Τσιούλη τα είχε κλειδώσει και ασφαλίσει.
Δεν είμαι υποχρεωμένος να μην ονειροπολώ, είπε, ούτε ντε και καλά να αισιοδοξώ και να ευτυχώ, αφού όλα πιο ρηχά, ούτε μύχια της ύπαρξης, ούτε γιε μου, σπλάχνο των σπλάχνων μου, ούτε πού έδυ σου το κάλλος.
Δοκίμασα, συνέχισε, να αρκεστώ στο μικρομεσαίο μου μερτικό καθημερινότητας, να μοιάσω με την πλειοψηφία των πιο νορμάλ, να γίνω και λίγο ζαμανφουτίστας, όμως δεν μου είπε πολλά η πραγματικότητα, δεν ήξερα πώς να κινηθώ άνετα σ’ αυτήν.
Η νύχτα στο θρόνο της, με το αεράκι να περιοδεύει σε όλο το λεκανοπέδιο, σε όλο τον κόλπο του Σαρωνικού και τα άστρα ψηλά να σπιθίζουν ακατάστατα, να κάνουν του κεφαλιού τους.
Τύχη αγαθή, ο Τσιούλης είχε ιδεί το φεγγάρι σε πενήντα, μπορεί και παραπάνω, παραλλαγές. Ολόχρυσο. Ασημένιο. Άσπρο, πελώριο και οριζοντιωμένο σαν αιώρα. Χορτάτο μωρό να αποκοιμιέται στην αγκαλιά ενός κοκκινωπού σύννεφου. Αγέρωχο και ανοξείδωτο να κοντρολάρει την έξαρση της νύχτας. Απόψε δε, μπλαβογκριζοκίτρινο σαν τα μάτια σου, χαζομηχανικέ, κατά τη Σαλονικιά νοσηλεύτρια, κάποτε.
Το δραματικό οδοιπορικό μιας εβραϊκής οικογένειας στις ζοφερές στιγμές του εικοστού αιώνα.
Το χρονικό μιας κοινωνίας που συντρίβεται και αναφύεται μέσα από τα ερείπιά της. Η θυελλώδης ιστορία του μικρού Ιωσήφ, όπως την καταγράφει ένα νυχτερινό παραμύθι: Θεσσαλονίκη, 1917. Οι φλόγες ζώνουν την εβραϊκή συνοικία. Η Μπενούτα με τα παιδιά της βρίσκονται στο σπίτι. Ένας Τσιγγάνος, ο Αγγελής, τους διασώζει την τελευταία στιγμή. Τους μεταφέρει στον καταυλισμό του, μακριά απ' τον όλεθρο. Μεγάλο μέρος της πόλης καταστρέφεται. Ένα πολύτιμο κόσμημα σώζεται.
Ένα κειμήλιο που συνδέει ανθρώπους και γεγονότα.
Εβραίους και Τσιγγάνους. Δυο λαούς με διαφορετική κοσμοαντίληψη αλλά με πεπρωμένο κοινό. Πόλεμος, ναζιστική θηριωδία, Άουσβιτς. Οι σκληρές σελίδες του Ολοκαυτώματος. Η οδύσσεια ενός βραχιολιού.
Ο απολογισμός του συγγραφέα για την επικοινωνία του με τον Έντουαρντ Σνόουντεν συνθέτει την βαθυστόχαστη ανάλυση του κράτους επιτήρησης στην Αμερική.