Το 5ο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (22–28 Ιουνίου 2026) ολοκληρώθηκε με απολογισμό που μαρτυρά πόσο έχει ωριμάσει ο θεσμός: 130 εκδηλώσεις, 230 ομιλητές από 18 χώρες, 51 εκδότες, επτά ημέρες γεμάτες λογοτεχνία στην πόλη των Χανίων. Η φετινή θεματική, «Κόσμοι σε σύγκρουση», αποδείχθηκε δυστυχώς επίκαιρη — και οι δύο εκδηλώσεις που συνδιοργάνωσαν οι Εκδόσεις Καστανιώτη τη φώτισαν από δύο εντελώς διαφορετικές, αλλά συνομιλούσες, οπτικές: την Αβάνα του Λεονάρδο Παδούρα, μια πόλη που καταρρέει και επιμένει, και τη Βρετανία του Άλαν Χόλινγκχερστ, όπου οι συγκρούσεις δεν γίνονται με όπλα αλλά ψιθυριστά, πίσω από κλειστές πόρτες.
Τα βίντεο των δύο εκδηλώσεων μπορείτε να τα παρακολουθήσετε ολόκληρα παρακάτω.
Η τιμή της εναρκτήριας εκδήλωσης ανήκε φέτος στον Λεονάρδο Παδούρα. Ο σπουδαίος Κουβανός πεζογράφος και δοκιμιογράφος, από τους σημαντικότερους συγγραφείς της Λατινικής Αμερικής, συνομίλησε με τον μεταφραστή του, Κώστα Αθανασίου, με αφορμή το βιβλίο του Αβάνα. Περιπλανήσεις στον χώρο και στον χρόνο, που μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Καστανιώτη. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε συνδιοργάνωση με το Ελληνο-Ιβηροαμερικανικό Φεστιβάλ ΛΕΑ, χάρη στο οποίο ο συγγραφέας βρέθηκε για μία ακόμη φορά στην Ελλάδα και για τρίτη φορά στα Χανιά, σε μια Κρήτη που, όπως ομολόγησε γελώντας, αγαπά ίσως και περισσότερο από την Αθήνα.
Η «Αβάνα» δεν είναι μυθιστόρημα. Είναι, όπως το περιέγραψε ο Κώστας Αθανασίου, «η Αβάνα μέσα από τα μάτια του Παδούρα»: στο πρώτο μέρος, μια προσωπική και ιστορική εξιστόρηση της πόλης, διάσπαρτη με θραύσματα από τα μυθιστορήματά του· στο δεύτερο, έντεκα παλαιότερα κείμενα για τόπους και πρόσωπα της κουβανικής πρωτεύουσας από τον θρυλικό προαγωγό Αλμπέρτο Γιαρίνι μέχρι τη σχεδόν εξαφανισμένη σήμερα Τσάιναταουν της Αβάνας που συνθέτουν, ψηφίδα την ψηφίδα, το πορτρέτο μιας ολόκληρης πόλης.
«Μια πόλη είναι μια πόλη μέσα στον χρόνο και πολλές πόλεις διαμέσου του χρόνου», είπε ο Παδούρα, ξεδιπλώνοντας τις διαδοχικές Αβάνες των πέντε αιώνων της: τη στρατιωτική και ναυτική πόλη των οχυρών του 16ου-18ου αιώνα, την «κλασική» Αβάνα του 19ου αιώνα, όταν μια πλούσια αστική τάξη έχτιζε ταυτόχρονα «μια πόλη από πέτρες και μια πόλη από λέξεις», τη σαρωτική νεωτερικότητα της Δημοκρατίας (το 1913 κυκλοφορούσαν στην Αβάνα περισσότερα αυτοκίνητα απ’ ό,τι στη Μαδρίτη και τη Βαρκελώνη μαζί) τη σοσιαλιστική πόλη μετά το 1959, και τέλος τη σημερινή φάση, που ο συγγραφέας ονόμασε απερίφραστα «διαδικασία αποδόμησης»: μια πόλη που ρημάζει και καταρρέει από την έλλειψη πόρων, και του γίνεται ολοένα πιο ξένη. Γιατί εδώ, όπως σημείωσε, δεν πρόκειται απλώς για τη νοσταλγία που νιώθουμε όλοι για την πόλη των νιάτων μας: «Εδώ η εξαφάνιση είναι φυσική, όχι μόνο συναισθηματική».
Για το μέλλον της Κούβας, με τις πολύωρες διακοπές ρεύματος, την ασφυκτική αμερικανική πίεση και τα πρώτα ρήγματα στο οικονομικό μοντέλο, ο Παδούρα δεν έκρυψε την αβεβαιότητά του: «Όλα τα σενάρια είναι πάνω στο τραπέζι». Έθεσε όμως έναν όρο για κάθε εκδοχή αναγέννησης: η Αβάνα πρέπει να ξαναγεννηθεί, «αλλά όχι για να γίνει ένα θεματικό πάρκο για τουρίστες, μια Disneyland της Καραϊβικής». Γιατί η Αβάνα, επέμεινε, είναι μια πόλη με ψυχή, με πνεύμα, με ταυτότητα — και αυτά πρέπει να διασωθούν, όποιες αλλαγές κι αν έρθουν.
Ο συγγραφέας μίλησε ακόμη για το πρόσφατο μυθιστόρημά του Morir en la arena (2024), που περιμένει τη σειρά του να μεταφραστεί στα ελληνικά, «το χρονικό μιας ήττας», όπως το χαρακτήρισε, για τη γενιά του που δούλεψε, υπάκουσε, πολέμησε στην Αγκόλα, για να φτάσει στη σύνταξη και να διαπιστώσει ότι δεν της φτάνει για να ζήσει — αλλά και για το βιβλίο που μόλις άρχισε να γράφει, με δράση το 2025, όπου επιστρέφει δριμύτερος ο Μάριο Κόντε. Στην ερώτηση αν σκέφτηκε ποτέ να «συνταξιοδοτήσει» τον ήρωά του, η απάντηση ήρθε κατηγορηματική: «Φυσικά και όχι. Όσο δεν βγαίνω εγώ στη σύνταξη, δεν δίνω άδεια ούτε στον Κόντε να βγει». Ο Κόντε, εξήγησε, είναι εδώ και σαράντα χρόνια «τα μάτια του» πάνω στην κουβανική πραγματικότητα — μια ματιά χωρίς μνησικακία, οπλισμένη με ειρωνεία, «που είναι λιγότερο όπλο επίθεσης και περισσότερο όπλο άμυνας».
Η βραδιά έκλεισε με μια εξομολόγηση που συγκίνησε το κοινό: ο Παδούρα ζει ακόμη στο ίδιο σπίτι όπου γεννήθηκε το 1955, στη λαϊκή συνοικία Μαντίλια, στην περιφέρεια της Αβάνας — μαζί με την 98χρονη μητέρα του, «μια ζωντανή μνήμη που θυμάται τα πάντα». «Στην αυλή εκείνου του σπιτιού είναι θαμμένα όλα τα σκυλιά που είχα στη ζωή μου. Φανταστείτε, λοιπόν, πόσο ανήκω σε αυτόν τον τόπο».
Αν η θεματική του φεστιβάλ ήταν «Κόσμοι σε σύγκρουση», δύσκολα θα βρισκόταν καταλληλότερος καλεσμένος από τον Άλαν Χόλινγκχερστ: στα βιβλία του, όπως εύστοχα σημείωσε η δημοσιογράφος και μέλος της ομάδας έργου του ΦΒΧ Κυριακή Μπεϊόγλου, οι συγκρούσεις «δεν γίνονται με θόρυβο, δεν γίνονται με όπλα, αλλά είναι εσωτερικές συγκρούσεις που γίνονται ψιθυριστά μέσα σε αριστοκρατικά σαλόνια, πίσω από κλειδωμένες πόρτες και ανάμεσα σε διαφορετικές κοινωνικές τάξεις». Μαζί με τον Γρηγόρη Μπέκο, δημοσιογράφο και υπεύθυνο ξένης λογοτεχνίας των Εκδόσεων Καστανιώτη, συνομίλησαν με τον βραβευμένο με Booker Βρετανό συγγραφέα με αφορμή την Υπόθεση Σπάρσολτ (μτφρ. Ορφέας Απέργης, Εκδόσεις Καστανιώτη), που διαβάζεται αυτόν τον καιρό από το ελληνικό κοινό.
Ο Χόλινγκχερστ, «Σερ» πλέον, καθώς χρίστηκε ιππότης από τον βασιλιά Κάρολο το 2025, «προς έκπληξη όλων», όπως σχολίασε ο ίδιος με το γνώριμο βρετανικό του φλέγμα — μίλησε για την τέχνη της παράλειψης που διατρέχει το έργο του. Στην «Υπόθεση Σπάρσολτ», το κεντρικό σκάνδαλο που συντρίβει τη δημόσια εικόνα του ήρωα στη δεκαετία του 1960 δεν περιγράφεται ποτέ ευθέως· μόνο υπονοείται. «Τα τελευταία μου βιβλία εκτείνονται σε τουλάχιστον εξήντα χρόνια το καθένα», εξήγησε. «Γράφονται σε επεισόδια που βυθίζουν τον αναγνώστη στη ζωή των ηρώων μια συγκεκριμένη στιγμή και μετά πηδούν τριάντα χρόνια μπροστά. Ο αναγνώστης απολαμβάνει αυτόν τον αποπροσανατολισμό — το να πρέπει να ανακαλύψει τι στο καλό μεσολάβησε». Και πίσω από την αισθητική επιλογή, μια βαθύτερη εμμονή: «Με απασχολεί ολοένα περισσότερο το πόσο αδύνατο είναι να γνωρίζεις πραγματικά τι συμβαίνει ιδιωτικά ανάμεσα στους άλλους ανθρώπους».
Ο Γρηγόρης Μπέκος υπογράμμισε τη διπλή σημασία του Booker του 2004 για τη Γραμμή της ομορφιάς: κανείς δεν περίμενε τότε ότι ένα βιβλίο με τέτοια θεματική θα έπαιρνε το κορυφαίο βραβείο — και το πήρε ένας συγγραφέας με σπουδαίους λογοτεχνικούς προγόνους, από τον Χένρι Τζέιμς μέχρι τον Ε.Μ. Φόρστερ. Ο ίδιος ο Χόλινγκχερστ θυμήθηκε με χιούμορ τον πρωτοσέλιδο τίτλο μιας δεξιάς φυλλάδας της εποχής, «Το γκέι σεξ κερδίζει το Booker»: «Σκέφτηκα: μακάρι να ήταν τόσο εύκολο». Και διατύπωσε αυτό που ίσως συνοψίζει σαράντα χρόνια συγγραφικής πορείας: την άρνηση της γκετοποίησης. «Μου άρεσε να βρίσκομαι στο ράφι της γκέι και λεσβιακής λογοτεχνίας. Αλλά μου άρεσε να βρίσκομαι και στο ράφι της γενικής πεζογραφίας». Οι queer άνθρωποι, είπε, «είναι εξαιρετικοί, ανήκουν σε μια σύνθετη μειονότητα, αλλά είναι και ακριβώς σαν όλους τους άλλους. Η κανονικότητα του queer είναι κάτι που πάντα ήθελα να γράψω».
Η συζήτηση διέτρεξε όλη τη διαδρομή του: από τη Βιβλιοθήκη της πισίνας (1988), το ντεμπούτο που σόκαρε τη συντηρητική Αγγλία, με την τρυφερή και πικρή ανάμνηση του πατέρα του που τον ρώτησε κάποτε στο αυτοκίνητο «καμιά κοπέλα στον ορίζοντα, νεαρέ;» και αρκέστηκε σε ένα «όχι» για να μην ξανασυζητηθεί ποτέ το θέμα, μέχρι το φάντασμα της Θάτσερ που στοιχειώνει τη Γραμμή της ομορφιάς και το πιο πρόσφατο Our Evenings (2024), που θα κυκλοφορήσει προσεχώς στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Καστανιώτη και χρησιμοποιεί τα χρόνια του Brexit ως χρονικό πλαίσιο μιας ζωής. Ιδιαίτερη στιγμή, η αναφορά του στη θεατρική μεταφορά της Γραμμής της ομορφιάς στο Λονδίνο, με ηθοποιούς γεννημένους πολύ μετά την κρίση του AIDS: «Συνειδητοποιείς ότι ένα έργο μυθοπλασίας μπορεί να μεταδώσει αυτή τη γνώση σε μια γενιά που δεν την έζησε».
Στο ερώτημα για το παρόν, ο Χόλινγκχερστ δεν ωραιοποίησε τίποτα. Μετά από δεκαετίες προόδου, βλέπει «εξαιρετικά ανησυχητικές αναστροφές»: τα δικαιώματα των μειονοτήτων επαναπολιτικοποιούνται από την άκρα δεξιά, με τις ΗΠΑ σε πρώτη γραμμή και με ακόμη σκληρότερες οπισθοδρομήσεις σε χώρες όπως η Γκάνα και το Καμερούν ή στη Ρωσία. Και όταν κλήθηκε να ονομάσει την πιο απειλητική σύγκρουση της εποχής μας, απάντησε με τη νηφαλιότητα του χρονικογράφου επτά δεκαετιών: «Το φεστιβάλ αυτό έχει έναν απολύτως δίκαιο τίτλο. Ζούμε σε έναν κόσμο με μεγαλύτερες συγκρούσεις από οποιονδήποτε άλλον από τότε που γεννήθηκα».
Το βιβλίο του Λεονάρδο Παδούρα «Αβάνα. Περιπλανήσεις στον χώρο και στον χρόνο» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου) και η «Υπόθεση Σπάρσολτ» του Άλαν Χόλινγκχερστ (μτφρ. Ορφέας Απέργης) κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Καστανιώτη. Από τις εκδόσεις μας κυκλοφορούν επίσης «Η βιβλιοθήκη της πισίνας» και «Το παιδί του ξένου» του Άλαν Χόλινγκχερστ, καθώς και τα μυθιστορήματα του Λεονάρδο Παδούρα με ήρωα τον Μάριο Κόντε.
Περισσότερα για το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: chaniabookfestival.gr
Eγγραφείτε στο Newsletter των Εκδόσεων Καστανιώτη και
ενημερωθείτε για όλες τις νέες εκδόσεις και προσφορές μας.
