Ο Νίκος Κομνηνός, στο πρώτο του βιβλίο με τίτλο Η Σπίθα, δημιουργεί ένα θρίλερ που μας αφορά όλους. Θέτει τα μεγάλα ερωτήματα που προκύπτουν από την νέα καθημερινότητα μας. Η παρακαταθήκη της πανδημίας έτσι όπως υποσκάπτει το άτρωτο της συνείδησης μας απέναντι στην αρρώστια. Η συνέπειες της περιβαλλοντικής καταστροφής και το μέλλον του σύγχρονου ανθρώπου. Στην συνέντευξη που ακολουθει, ο Νίκος Κομνηνός, απαντά σε όλες μας τις απορίες.
Ποιές ήταν οι αφορμές για να συγκεντρώσετε το μυθοπλαστικό υλικό του πρώτου σας μυθιστορήματος
Η βασική αφορμή ήταν η έντονη ανησυχία μου για τη γήινη βιόσφαιρα. Οι βλάβες που προκαλεί η ολοένα και πιο σπάταλη ανθρώπινη δραστηριότητα. Το πρόβλημα είναι παγκόσμιο, σύνθετο και βαθιά ριζωμένο. Η άνοδος της θερμοκρασίας του πλανήτη, η τήξη των πάγων, η αποδάσωση, η ερημοποίηση, η εξαφάνιση βιολογικών ειδών, η όξινη βροχή είναι τεκμηριωμένα γεγονότα που συμβαίνουν τώρα. Το πρόβλημα θα χρειαστεί έναν άνευ προηγουμένου συντονισμό του ανθρώπινου είδους για να αντιμετωπιστεί. Είναι σαφές, ότι κινούμαστε στην αντίθετη κατεύθυνση από αυτή της συνεννόησης.
Η απόσυρση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του Παρισιού, η πυρκαγιά στον Αμαζόνιο με τη χλιαρή παγκόσμια κατακραυγή, οι ρυπαντικοί τρόποι παραγωγής προϊόντων σε τρίτες χώρες όπως η Ινδία, το Βιετνάμ ή το Μπαγκλαντές, ακόμα και το Brexit ή ο εμπορικός πόλεμος ΗΠΑ-Κίνας, όλα καταμαρτυρούν πως ο κόσμος οδηγείται προς τη διαίρεση. Προς την ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση, από αυτή που απαιτείται. Στην έρευνα που έκανα για τη Σπίθα, συνειδητοποίησα ότι ορθολογικές απόψεις επί του θέματος αυτού, εκτός από τους επιστήμονες, εκφράζουν και ορισμένοι δισεκατομμυριούχοι επιχειρηματίες όπως π.χ. οι Μπιλ Γκέιτς και Έλον Μασκ. Και έτσι γεννήθηκε στη φαντασία μου η βασική ηρωίδα της Σπίθας, η Σεσίλια Στάιν.
Λόγω της δραστηριοποίησης σας σε μεγάλες διεθνείς επιχειρήσεις, ποια είναι τα κρίσιμα διλήμματα που αντιμετωπίζει ο Δυτικός κόσμος και ευρύτερα στην τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα
Σήμερα, διαθέτουμε περισσότερα δεδομένα (data) από ποτέ, καθώς και τη δυνατότητα να τα αναλύουμε σε κλάσματα του δευτερολέπτου. Παρόλα αυτά, η πληροφορία που μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες ισοδυναμούσε με την αλήθεια, σήμερα αμφισβητείται. Όλη η ανθρωπότητα και όχι μόνο ο Δυτικός κόσμος αντιμετωπίζει αυτή την αμφισβήτηση της «αλήθειας». Τα fake news είναι η μεγαλύτερη μάστιγα της εποχής μας. Δεν μας επιτρέπουν να συνεννοηθούμε για να αντιμετωπίσουμε τις φυσικές προκλήσεις της δεκαετίας, δηλαδή τον όλεθρο της περιβαλλοντικής καταστροφής καθώς και τη δημιουργία τεχνολογιών που χρησιμοποιούνται για να αναβαθμίσουν κάποιους από εμάς εις βάρος των υπολοίπων, προς το παρόν οικονομικά αλλά στο άμεσο μέλλον και βιολογικά.
Επομένως, κάθε τι αληθινό και επιστημονικά τεκμηριωμένο έχει να αντιμετωπίσει και την αντίθετη άποψη. Την «αντί-αλήθεια». Αυτή που καθησυχάζει. Αυτή που υποστηρίζει πως η οικολογική καταστροφή δεν υπάρχει, πως είναι παραμύθια διοχετευμένα και καθοδηγούμενα από κάποια αόρατα κέντρα εξουσίας, που εξυπηρετούν συγκεκριμένα συμφέροντα. Λαμπρό παράδειγμα είναι αυτό που συμβαίνει σήμερα με τον κορονοϊό: παρά τις εκατόμβες νεκρών, στοιβαγμένων σε ομαδικούς τάφους σε παγκόσμια κλίμακα, κάποιοι ακόμα υποστηρίζουν πως ο ιός δεν υπάρχει. Ένα βασικό μου κίνητρό στη συγγραφή της Σπίθας, ήταν η αντεπίθεση σε αυτήν ακριβώς την «αντί-αλήθεια». Αφού ο κόσμος δεν μοιάζει διατεθειμένος να διακρίνει την αλήθεια σε επιστημονικά συγγράμματα, ίσως να την αναγνωρίσει μέσα από μια μυθοπλαστική ιστορία.
Η σύγχρονη τεχνολογία αιχμής όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τι ρόλο μπορεί να παίξει στις ρευστές νέες κοινωνικές συνθήκες που διαμορφώνονται
Ακόμα δεν έχουμε δει τίποτα. Η 4η βιομηχανική επανάσταση είναι προ των πυλών και θα έχει τεράστιο οικονομικό και κυρίως κοινωνικό αντίκτυπο καθώς για πρώτη φορά θα χαθούν μέχρι πρότινος καλοπληρωμένες δουλείες με τόσο γρήγορο ρυθμό που δεν θα μπορούν να αντικατασταθούν από νέα αναδυόμενα επαγγέλματα.
Αν δεν προετοιμαστούμε κατάλληλα, θα χαθεί η ραχοκοκαλιά της οικονομίας που είναι η μεσαία τάξη. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί πλέον – και από το δυτικό κόσμο – μιλούν για το παγκόσμιο βασικό εισόδημα ως ένα τρόπο αντιμετώπισης των κοινωνικών ανισοτήτων που έρχονται. Και αυτό είναι το καλό σενάριο. Το εφιαλτικό σενάριο (που εν μέρει ήταν η αφορμή για τη Σπίθα) είναι ότι οι νέες τεχνολογίες θα αποτελούν το προνόμιο των λίγων.
Πείτε μας λίγα λόγια για την πλοκή του βιβλίου και πως αισθάνεστε που είναι το πρώτο σας
H Σεσίλια Στάιν μόλις πούλησε την εταιρεία της για δισεκατομμύρια δολάρια και έχει τα χρήματα και το χρόνο να κυνηγήσει τον επόμενο στόχο της που δεν είναι άλλος από τη σωτηρία του πλανήτη. Συνεργάζεται με τον καθηγητή του Κέιμπριτζ Δρ. Ρίτσαρντ Μπέιλ, ο οποίος επί δεκαετίες υποστηρίζει ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα λύνονται μόνο μέσα από τον απόλυτο συντονισμό του είδους μας έτσι ώστε όλοι οι άνθρωποι στη γη να αλλάξουμε τις συνήθειες μας, έστω και λίγο. Η Σεσίλια οραματίζεται την πρακτική εφαρμογή της κατά τα άλλα ουτοπικής θεωρίας του Δρα Μπειλ, με τη χρήση νέων τεχνολογιών.
Για την υλοποίηση, στρατολογεί μια ομάδα από ανερχόμενους επιστήμονες μεταξύ των οποίων τη Σάντι Παππά, Ελληνίδα φοιτήτρια της Επιστήμης Αποφάσεων στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνιας. Καθώς όμως θέτουν σε εφαρμογή το όραμα της Σεσίλια, έρχονται αντιμέτωποι με θεμελιώδη ηθικά διλήμματα. Η Σπίθα είναι το πρώτο μου μυθιστόρημα, και φυσικά νιώθω περήφανος που το ολοκλήρωσα. Πραγματεύεται τους κινδύνους που θα κληθεί να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα στη νέα δεκαετία. Για να τους αναδείξω έφτιαξα μια ιστορία δράσης. Το αστείο είναι πως, καθώς έγραφα, αρκετές φορές οι εξελίξεις με προλάβαιναν. Αποκορύφωμα ήταν το ξέσπασμα της πανδημίας που στο βιβλίο εκτυλίσσεται στο πρώτο κεφάλαιο.
Η πρόσφατη πανδημία του COVID-19 και τα lockdowns που ακολούθησαν, τι είδους παρακαταθήκη άφησαν στον πλανήτη; Επίσης, ο δυτικός άνθρωπος ένιωθε άτρωτος τουλάχιστον από τις ασθένειες. Κατά τι γνώμη σας τι έχει αλλάξει;
Ο δυτικός άνθρωπος γενικά νιώθει άτρωτος από τους κινδύνους της εποχής μας. Η πανδημία απέδειξε περίτρανα ότι ως ανθρώπινο είδος πρέπει να λειτουργούμε συλλογικά αν θέλουμε να αντιμετωπίζουμε τους κινδύνους αυτούς αποτελεσματικά. Στη Σπίθα, οι πρωταγωνιστές επιδιώκουν να συντονίσουν το ανθρώπινο είδος για να σώσουν τον πλανήτη από την περιβαλλοντική καταστροφή. Ακριβώς όπως κλειστήκαμε σπίτια μας για να σώσουμε τους συνανθρώπους μας, έτσι πρέπει και ο καθένας από εμάς, και όλοι μαζί να κάνουμε την επιπλέον προσπάθεια για να περιορίσουμε το οικολογικό μας αποτύπωμα.
Αυτός ο συντονισμός έρχεται φαινομενικά σε αντίθεση με τη βασική αρχή του δυτικού καπιταλισμού, δηλαδή την ελευθερία της ιδιωτικής πρωτοβουλίας ως το πιο αποτελεσματικό οικονομικό και συνεπώς κοινωνικό σύστημα. Προσωπικά διατηρώ την ελπίδα ότι θα καταφέρουμε τελικά να οργανωθούμε όταν ο καθένας μας αναλάβει τις ευθύνες που του αναλογούν με ένα οριζόντιο συλλογικό τρόπο, όπως κάνουμε, εν μέρει και εν μέσω πανδημίας. Το οφείλουμε σε εμάς και στις επόμενες γενιές.
Όλη η ανθρωπότητα αντιμετωπίζει την αμφισβήτηση της «αλήθειας».
Eγγραφείτε στο Newsletter των Εκδόσεων Καστανιώτη και
ενημερωθείτε για όλες τις νέες εκδόσεις και προσφορές μας.
