Ο Μάριο Βάργκας Λιόσα γεννήθηκε στην Αρεκίπα του Περού στις 28 Μαρτίου. Μεγάλωσε με τη μητέρα του, Ντόρα ντε Βάργκας, και τους παππούδες του, αφού οι γονείς του είχαν χωρίσει πριν ο ίδιος γεννηθεί.

Η οικογένεια της μητέρας του μετακόμισε στην Κοτσαμπάμπα της Βολιβίας.

Επέστρεψε στο Περού.

Οι γονείς του συμφιλιώθηκαν. Μέχρι τότε ήξερε ότι ο πατέρας του είχε πάει στον παράδεισο. «Ήταν ένας ψηλός, όμορφος άντρας με στολή ναυτικού, του οποίου η φωτογραφία στεκόταν στο τραπεζάκι του δωματίου μου και φιλούσα πριν κοιμηθώ. Ένα πρωί η μητέρα μού αποκάλυψε ότι ο κύριος αυτός ήταν, στην πραγματικότητα, ζωντανός. Και εκείνη τη μέρα θα ζούσαμε μαζί του στη Λίμα. Ήμουν έντεκα χρονών, και από εκείνη τη στιγμή όλα άλλαξαν. Έχασα την αθωότητά μου και ανακάλυψα τη μοναξιά, την εξουσία, την ενήλικη ζωή και το φόβο. Τα βιβλία έγιναν το καταφύγιό μου ταξιδεύοντάς με σε διαφορετικούς κόσμους όπου μπορούσα να νιώσω ελεύθερος και ευτυχισμένος ξανά».
Γνώρισε για πρώτη φορά έναν πατέρα αυστηρό και αντίθετο προς τις όποιες επιλογές του. Ο Ερνέστο Βάργκας για να καθυποτάξει την «ύποπτη» ροπή του για την ποίηση και τη λογοτεχνία τον έστειλε στη στρατιωτική σχολή Λεόνσιο Πράδο, όπου φοίτησε για δύο χρόνια. Τα βιώματα του από την παραμονή του στο ίδρυμα αυτό θα αποτελέσουν τον κορμό για το πρώτο του μυθιστόρημα Η πόλη και τα σκυλιά (1963). Κατά τη διάρκεια της φοίτησής του ανακάλυψε τους Γάλλους κλασικούς με τους Άθλιους του Ουγκό. Έπεισε τους γονείς του να τον αφήσουν να επιστρέψει στην Πιούρα όπου τελείωσε το σχολείο στο Σαν Μιγέλ.

Ξεκίνησε τη φοίτηση του στο Κολέγιο La Salle στη Λίμα.

Το καλοκαίρι ξεκίνησε να δημοσιογραφεί στην εφημερίδα La Crónica στη Λίμα. Πήγε στην Πιούρα όπου έγραψε και ανέβασε στο θέατρο Variedades το θεατρικό του έργο Η φυγή του Ίνκα.

Επέστρεψε στη Λίμα για να ξεκινήσει σπουδές Λογοτεχνίας στο Εθνικό Πανεπιστήμιο του Σαν Μάρκος.

Παντρεύτηκε την αδελφή της θείας του, Χούλια Ουρκίδι. Ανάμεσα στις βιοποριστικές δουλειές και στα μαθήματα του πανεπιστημίου εθισμένος στη λογοτεχνία διάβαζε όπου μπορούσε. Τελείωσε τους Αδελφούς Καραμάζοφ μέσα σε μια Κυριακή, δανείστηκε για λίγες ώρες τη γαλλική έκδοση των Τροπικών του Χένρυ Μίλλερ, διάβασε τα μυθιστορήματα του Φώκνερ.

Το 1957 τελείωσε το πανεπιστήμιο και την επόμενη χρονιά κέρδισε υποτροφία για μεταπτυχιακές σπουδές στο Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης. Την ίδια όμως περίοδο του παρουσιάστηκε η ευκαιρία για μια αποστολή στον Αμαζόνιο με τον Μεξικανό ανθρωπολόγο Χουάν Κόμας που αποτέλεσε μια μοναδική εμπειρία για τον νεαρό Λιόσα. Ένα ταξίδι που έχει χαρακτηρίσει ως το πιο γόνιμο ταξίδι της ζωής του και ενέπνευσε πολλές από τις ιστορίες του. Υποστήριξε τη διδακτορική του διατριβή για τον Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες και το φθινόπωρο του 1958 ξεκίνησε να γράφει την Πόλη και τα σκυλιά, στο καπηλειό Ελ Χούτε, με θέα το πάρκο του Ρετίρο. Βιβλίο που ολοκλήρωσε το χειμώνα του 1961 σε μια σοφίτα του Παρισιού.

Εγκαταστάθηκε μαζί με τη Χούλια στο Παρίσι όπου αναγκάστηκε να κάνει πάσης φύσεως δουλειές για να ανταπεξέλθει οικονομικά. Συνάντησε τον Σαρτρ καθώς και τους πιο καταξιωμένους λατινοαμερικάνους συγγραφείς, Μπόρχες, Κορτάσαρ, Καρπεντιέρ, Φουέντες. Κυκλοφόρησε το βιβλίο Οι αρχηγοί με έξι διηγήματα γραμμένα τα χρόνια που ήταν φοιτητής στη Λίμα με επιρροές από τη στυλιστική νηφαλιότητα και αντικειμενικότητα του Χέμινγουεϊ.

Κυκλοφόρησε το πρώτο του μεγάλο μυθιστόρημα Η πόλη και τα σκυλιά, μια μελέτη κατά της βίας όπου ο συγγραφέας ασκεί ανελέητη κριτική τόσο στο εκπαιδευτικό σύστημα όσο και στις στρατιωτικές-φαλλοκρατικές δομές μιας βαθιά διεφθαρμένης κοινωνίας. Ένα βιβλίο που τον καθιέρωσε ως έναν από τους κυριότερους εκπροσώπους, μαζί με τον Μάρκες, του αποκαλούμενου μπουμ της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας, που εμφανίστηκε ως εκδοτικό φαινόμενο ακριβώς εκείνη την περίοδο. Στην επιτυχία του συνέβαλε το Βραβείο της σειράς Biblioteca Βreve των εκδόσεων Seix Barral με το οποίο τιμήθηκε το 1962 πριν καλά καλά κυκλοφορήσει, όταν ακόμα το χειρόγραφο βρισκόταν στα χέρια του Ισπανού εκδότη Κάρλος Μπαράλ. Βασισμένο στις εμπειρίες του κατά τη διάρκεια της φοίτησής του στη σχολή Λεόνσιο Πράδο το μυθιστόρημα δημιουργεί μια ζωντανή ιστορία, γεμάτη εντάσεις με πρωτοποριακές αφηγηματικές δομές όπου το άτομο παρουσιάζεται «ως θύμα μιας διεφθαρμένης κοινωνίας». Σύμφωνα με τον μελετητή του έργου του Λιόσα, Χοσέ Λουίς Μαρτίν αυτό είναι το κύριο θέμα όλων των μυθιστορημάτων του συγγραφέα.

Παντρεύτηκε την εξαδέλφη του Πατρίσια Λιόσα. Δημοσίευσε το δεύτερο μυθιστόρημά του Το πράσινο σπίτι για το οποίο του απονεμήθηκε το Διεθνές Βραβείο Ρόμουλο Γκαλιέγος, το σπουδαιότερο Βραβείο της Λατινικής Αμερικής.

Ενίσχυσε τους δεσμούς του με την Κούβα και συμμετείχε στην κριτική επιτροπή που απονέμει τα λογοτεχνικά βραβεία του ιδρύματος Casadelas Americas, καθώς και στη συντακτική επιτροπή του περιοδικού του ιδρύματος. Επέστρεψε στο Περού. Κυκλοφόρησε η νουβέλα Τα αντράκια που κινείται στο ίδιο κλίμα με τις εξιστορήσεις της εφηβικής παρέας από τα διηγήματα Οι αρχηγοί.

Δημοσίευσε το διήγημά του Τα κουτάβια. Εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, όπου κατείχε την έδρα της Λατινοαμερικάνικης Λογοτεχνίας στο King’s College.

Δημοσίευσε το μυθιστόρημα Συζητήσεις στον καθεδρικό ναό.

Έζησε στη Βαρκελώνη όπου συνεργάστηκε με εφημερίδες και περιοδικά, συμμετείχε σε συνέδρια και έγραψε προλόγους για κλασικά και σύγχρονα μυθιστορήματα που εκδόθηκαν την περίοδο αυτή στην Ισπανία. Το 1971 δημοσίευσε τα δοκίμιά του: Το πράσινο σπίτι: μυστική ιστορία ενός μυθιστορήματος και Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες: ιστορία μιας θεοκτονίας. Το 1973 κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα Ο Πανταλεόν και οι επισκέπτριες, για το οποίο ο ίδιος έγραψε το σενάριο για την ταινία που γυρίστηκε το 1976.

Δημοσιεύτηκε το δοκίμιό του για τον Φλωμπέρ ­Το αδιάλειπτο όργιο. Επέστρεψε στη Λίμα.

Έγινε μέλος της κριτικής επιτροπής του Φεστιβάλ Καννών με πρόεδρο τον Τενεσί Ουίλιαμς.

Εκλέχθηκε πρόεδρος της παγκόσμιας ένωσης συγγραφέων (Pen Cub International). Έγινε καθηγητής στην έδρα Σιμόν Μπολιβάρ του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ. Δημοσίευσε το βιβλίο Η θεία Χούλια και ο γραφιάς.

Κυκλοφόρησε ο Πόλεμος της συντέλειας του κόσμου.

Κυκλοφόρησε σε τρεις τόμους με τον τίτλο Κόντρα στον άνεμο όλα τα άρθρα και τα δοκίμια που κατά καιρούς είχε δημοσιεύσει σε διάφορα έντυπα.

Κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα Μια ιστορία για τον Μάυτα όπου ο αφηγητής αναπλάθει την ιστορία του ουτοπιστή τροτσκιστή Aλεχάντρο Mάυτα σ' ένα εξαθλιωμένο και σπαρασσόμενο Περού. Έγινε μέλος της επιτροπής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου.

Δημοσίευσε το μυθιστόρημα Ποιος σκότωσε τον Παλομίνο Μολέρο;

Κυκλοφόρησε το Μητριάς Εγκώμιο. Ίδρυσε το Κίνημα Ελευθερία και έθεσε υποψηφιότητα για Πρόεδρος του Περού για να εναντιωθεί στο πρόγραμμα κρατικοποιήσεων που είχε εξαγγείλει το κυβερνητικό σχήμα της ΑPRA με επικεφαλής τον Άλαν Γκαρσία.

Κυκλοφόρησαν τα δοκίμια Η αλήθεια των ψεμάτων. Στις 10 Ιουνίου έχασε τις εκλογές, όπου νικητής ανακηρύχθηκε ο ιαπωνικής καταγωγής αντίπαλός του Αλμπέρτο Φουχιμόρι, και έφυγε για το Λονδίνο.

Κυκλοφόρησε η αυτοβιογραφία του Το ψάρι μέσα στο νερό αλλά και το βιβλίο Ο Λιτούμα στις Άνδεις. Απέκτησε την ισπανική υπηκοότητα.

Του απονεμήθηκε το Βραβείο Θερβάντες, η σπουδαιότερη διάκριση στο χώρο των ισπανόφωνων γραμμάτων.

Το μυθιστόρημα Μια ιστορία για τον Μάυτα κυκλοφόρησε σε μετάφραση της Αγγελικής Αλεξοπούλου.

Δημοσιεύτηκε το μυθιστόρημα Τα τετράδια του δον Ριγοβέρτο.

Κυκλοφόρησε σε μετάφραση της Λήδας Παλλαντίου το βιβλίο Το ψάρι στο νερό.

Κυκλοφόρησαν το μυθιστόρημα Τα τετράδια του δον Ριγοβέρτο σε μετάφραση της Βιβής Φωτοπούλου και το βιβλίο Επιστολές σ’ ένα νέο συγγραφέα σε μετάφραση της Μαργαρίτας Μπονάτσου.

Κυκλοφόρησε σε μετάφραση της Αγγελικής Αλεξοπούλου η Γιορτή του τράγου, μια τοιχογραφία όπου η Ιστορία μπλέκεται με τις μικρές ανθρώπινες ιστορίες και όπου γνωστά ιστορικά πρόσωπα διασταυρώνουν τα πεπρωμένα τους με τους ήρωες του βιβλίου.

Κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα Ο Παράδεισος στην άλλη γωνία όπου περιγράφει τα τελευταία επεισόδια της ζωής του ζωγράφου Πολ Γκογκέν που εγκαταλείπει μια επιτυχημένη ζωή στη Γαλλία για να δραπετεύσει στην Πολυνησία, αναζητώντας το όνειρο ενός κόσμου έξω από συμβάσεις και της γιαγιάς του Γκογκέν, Φλόρα Τριστάν, μιας από τις πρώτες γυναίκες που αγωνίστηκαν για τα δικαιώματα των γυναικών και των εργατών, σε μια Γαλλία ακόμη ανέτοιμη να δεχτεί τη φωνή της.

Έγινε πρόεδρος της κριτικής επιτροπής του Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Σαν Σεμπαστιάν.

Κυκλοφόρησε σε μετάφραση της Κατερίνας Τζωρίδου το μυθιστόρημα Το πράσινο σπίτι.

Κυκλοφόρησε σε μετάφραση του Κώστα Αθανασίου το μυθιστόρημα Ο παράδεισος στην άλλη γωνία.

Επανακυκλοφόρησαν οι Επιστολές σ’ ένα νέο συγγραφέα στην μετάφραση της Μαργαρίτας Μπονάτσου.

Κυκλοφόρησε σε μετάφραση της Μαργαρίτας Μπονάτσου το μυθιστόρημα Το παλιοκόριτσο, μια κωμικοτραγική ιστορία στην οποία ο έρωτας αποδεικνύεται απροσδιόριστος, ρευστός, με χίλια πρόσωπα, όπως η ηρωίδα του, το παλιοκόριτσο.

Κυκλοφόρησε από τον οίκο Harvard University Press το βιβλίο Wellsprings με διαλέξεις και δοκίμια.

Κυκλοφόρησε σε μετάφραση της Αγγελικής Αλεξοπούλου το μυθιστόρημα Η πόλη και τα σκυλιά.

Κυκλοφόρησε το βιβλίο Sables y utopías. Visiones de América Latina, μία συλλογή δοκιμίων για την πολιτική, την λογοτεχνία και την τέχνη της Λατινικής Αμερικής

Στις 7 Οκτωβρίου του απονεμήθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας «για τη χαρτογράφηση των δομών της εξουσίας και τις διεισδυτικές εικόνες της ατομικής αντίστασης, της εξέγερσης και της ήττας. Στις 7 Δεκεμβρίου στην ευχαριστήρια ομιλία του σημείωσε: «Από την εποχή των σπηλαίων μέχρι τους ουρανοξύστες, από το ρόπαλο μέχρι τα όπλα μαζικής καταστροφής, από την ζωή της φυλής μέχρι την εποχή της παγκοσμιοποίησης η λογοτεχνία έχει την ικανότητα να πολλαπλασιάζει την ανθρώπινη εμπειρία, εμποδίζοντάς μας να βυθιστούμε στον λήθαργο, στο ναρκισσισμό, στην παραίτηση.»

Κυκλοφόρησε σε μετάφραση της Τατιάνας Ραπακούλια το μυθιστόρημα Ο άνθρωπος που έλεγε ιστορίες.

Κυκλοφόρησε σε μετάφραση της Μαργαρίτας Μπονάτσου το μυθιστόρημα Το όνειρο του Κέλτη, μια πολιτική βιογραφία του Ιρλανδού Ρότζερ Κέιζμεντ στις αρχές του εικοστού αιώνα, όπου αποκαλύπτεται το αποτρόπαιο πρόσωπο της αποικιοκρατίας.

Κυκλοφόρησε σε μετάφραση της Τατιάνας Ραπακούλια η συλλογή διηγημάτων Οι αρχηγοί μαζί με τη νουβέλα Τα αντράκια. Δημοσίευσε το δοκίμιο La civilización del espectáculo.

Κυκλοφόρησαν σε μετάφραση της Μαργαρίτας Μπονάτσου τα μυθιστορήματα Ένας διακριτικός ήρωας και Η θεία Χούλια και ο γραφιάς.

Κυκλοφόρησε στις εκδόσεις Αlfaguara το μυθιστόρημα Cinco esquinas όπου ο συγγραφέας αναλύει πως τα μέσα ενημέρωσης ενορχηστρώνονται από την πολιτική εξουσία. Ο τίτλος είναι δανεισμένος από την ομώνυμη συνοικία της Λίμα και η πλοκή τοποθετείται στους τελευταίους μήνες της δικτατορίας του Αλμπέρτο Φουτζιμόρι (1990-2000).

Κυκλοφόρησε σε συλλεκτική έκδοση το μυθιστόρημα Η γιορτή του Τράγου στη μετάφραση της Αγγελικής Αλεξοπούλου.

Δημοσίευσε το δοκίμιο La llamada de la tribu, το οποίο χαρακτηρίζεται η πνευματική του αυτοβιογραφία με παρουσίαση των έργων που επηρέασαν τη σκέψη του.

Κυκλοφόρησε στις εκδόσεις Αlfaguara το μυθιστόρημα Tiempos recios, μια συναρπαστική ιστορία συνωμοσίας στην εποχή του Ψυχρού Πολέμου.