Στον ψηφιακό κόσμο του σήμερα, η ικανότητά μας να συγκεντρωνόμαστε μοιάζει να έχει υποστεί μόνιμη ζημιά. Η Ρεμπέκα Τζένινγκς διερευνά αυτή τη νέα πραγματικότητα σε ένα εξαιρετικό άρθρο, αναλύοντας πώς η δική της προσοχή έχει διασπαστεί από την ατέρμονη κύλιση και τι κάνει για να την ανακτήσει.
Η καθηγήτρια Γκλόρια Μαρκ μάς πληροφορεί ότι η μέση διάρκεια συνεχούς συγκέντρωσης έχει μειωθεί δραματικά τα τελευταία 20 χρόνια — από δυόμισι λεπτά το 2004 σε λιγότερο από ένα λεπτό σήμερα. Η απόσπαση δεν οφείλεται μόνο στα κοινωνικά δίκτυα αλλά και στην ψηφιακή κουλτούρα της υπερεργασίας, του multitasking και της «ψευδο-παραγωγικότητας» που δημιούργησαν τα email, το Slack και τα ψηφιακά ημερολόγια.
Η Τζένινγκς συμμετέχει σε μια «λέσχη δύσκολων βιβλίων», όπου κάθε εβδομάδα διαβάζουν 100 απαιτητικές σελίδες. Η αναμέτρηση με έργα όπως το Infinite Jest, Οδυσσέας και Η άνοδος και η πτώση του Τρίτου Ράιχ λειτουργεί σαν μια πνευματική προπόνηση: όχι μόνο επιβραδύνει τον ρυθμό κατανάλωσης περιεχομένου, αλλά επαναφέρει τη χαρά της μάθησης και της σκέψης.
Ακόμα και στις ίδιες πλατφόρμες που θρυμματίζουν τη συγκέντρωση, βρίσκουμε πλέον περιεχόμενο που βοηθά στην ανάκτησή της:
«Attention Span Rehab» στο TikTok με υπνωτικά σχέδια.
Challenges στο YouTube με τρίωρες ταινίες όπως η Jeanne Dielman.
Προτάσεις όπως «δες αυτό το βίντεο σε 1x και ΜΗΝ ανοίξεις τα σχόλια».
Η επιτυχία αυτών των μεθόδων είναι αμφιλεγόμενη. Το σημαντικότερο, σύμφωνα με την ίδια την Τζένινγκς, είναι ότι ο κόσμος ψάχνει λύσεις, ακόμη κι αν τις βρίσκει μέσα στο ίδιο το περιβάλλον που προκαλεί το πρόβλημα.
Η Τζένινγκς και οι συνομιλητές της αναζητούν πιο βιωματικούς τρόπους για να αποσυνδεθούν από τις οθόνες:
Πλέκουν, τρέχουν, ασχολούνται με κεραμική ή ακόμα και ψηφιακή κηπουρική (digital gardening).
Κρατούν τα κινητά τους συνεχώς σε λειτουργία Do Not Disturb.
Χρησιμοποιούν «μπλοκαδόρους» όπως το Brick και tablet με ηλεκτρονικό μελάνι.
Η βασική ιδέα: να δημιουργηθεί μια ζωή με δραστηριότητες έξω από την ψηφιακή επίδοση.
Ένα από τα πιο ουσιαστικά ευρήματα του άρθρου είναι η έννοια της «μετα-επίγνωσης»: η συνειδητή παρατήρηση του πότε και γιατί αποσπάται η προσοχή μας. Σε αυτή τη βάση, η Τζένιγκς αναγνωρίζει την ανάγκη για «κενούς» χρόνους που δεν εξυπηρετούν παραγωγικούς στόχους — βόλτες, ποίηση, συζητήσεις χωρίς στόχευση.
Όπως διαπιστώνει όταν παρακολουθεί την Jeanne Dielman: το πρόβλημα δεν είναι τόσο η αδυναμία συγκέντρωσης, όσο το συναισθηματικό βάρος του να αφιερώσουμε χρόνο σε κάτι που δεν έχει «χειροπιαστό» όφελος.
Ο ιστορικός Ντάνιελ Ίμερβαρ επισημαίνει πως ίσως το πρόβλημα δεν έγκειται στη διάσπαση προσοχής αλλά στο ότι διατίθεται αλλού: στα livestreams, στα memes, στην πολιτική συμμετοχή μέσω βίντεο και forum. Η αλλαγή από τη μακροσκελή γραφή προς την οπτικοακουστική έκφραση δεν είναι απαραίτητα δείγμα παρακμής — είναι ίσως εξέλιξη.
το πρόβλημα δεν είναι τόσο η αδυναμία συγκέντρωσης, όσο το συναισθηματικό βάρος του να αφιερώσουμε χρόνο σε κάτι που δεν έχει «χειροπιαστό» όφελος
Η ανάκτηση της προσοχής δεν είναι απλώς ζήτημα πειθαρχίας ή ψηφιακής αποτοξίνωσης. Είναι, όπως δείχνει η Ρεμπέκα Τζένινγκς, αναζήτηση νοήματος και κοινότητας μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο περισπασμούς. Μια ώρα στη λέσχη βιβλίου, μια βόλτα με φίλους ή μια ταινία που δεν «χρησιμεύει» σε τίποτα μπορεί να αξίζει περισσότερο από κάθε «παραγωγικό» multitasking.
Διαβάστε ολόκληρο το άρθρο στο Vulture: How I’m Fixing My Broken Attention Span – Rebecca Jennings
Eγγραφείτε στο Newsletter των Εκδόσεων Καστανιώτη και
ενημερωθείτε για όλες τις νέες εκδόσεις και προσφορές μας.
Σε μια κατάμεστη αίθουσα, στον ΙΑΝΟ της Αθήνας, παρουσιάστηκε το νέο μυθιστόρημα του Σταύρου Χριστοδούλου Έξι λεπτά ακόμα.
